بسیاری از سازندگان و خریداران فکر میکنند بلوک سفالی به دلیل سوراخدار بودن و هوای محبوس در آن عایق حرارتی است؛ اما واقعیت این است که سفال بهتنهایی نمیتواند جلوی هدررفت گرما و سرما را بگیرد. برای عایقبندی حرارتی بلوک سفالی، مقاومت یک عدد بلوک ملاک نیست؛ بلکه ضخامت کل دیوار، ملات ماسهسیمان، اندودها و الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان تعیینکننده هستند.
دیوار سفالی سالهاست که به خاطر قیمت ارزان و دسترسی راحت، پرمصرفترین مصالح دیوارچینی در ایران بوده است؛ اما ضعف شدید در برابر عبور سرما، نفوذ صدا، سنگینی سازه و هدررفت انرژی از بندهای ملات (پلهای حرارتی)، مالکان را با چالشهای جدی مواجه میکند. در این راهنما به زبان ساده بررسی میکنیم که عملکرد واقعی دیوار سفالی چقدر است، آیا بدون لایه عایق تاییدیه مبحث ۱۹ را میگیرد و بهترین روشها برای عایقکاری اصولی آن چیست.
بلوک سفالی و عایق حرارتی؛ نقش حفرهها و محدودیت عملکرد
بلوکهای سفالی دیواری معمولاً بهصورت توخالی و با چندین ردیف سوراخ تولید میشوند. خاک رس و بدنه سفالی خودبهخود رسانای گرما هستند و حرارت را به راحتی عبور میدهند؛ با این حال، هوایی که داخل این سوراخها حبس میشود، سرعت حرکت گرما و سرما را کم میکند. البته این به معنی عایق بودن سفال نیست؛ چون تیغههای سفالیِ بین سوراخها گرما را رد میکنند و اگر ابعاد سوراخها استاندارد نباشد، جریان طبیعی هوا در آنها شکل گرفته و عملکرد عایقی جدار به شدت افت میکند.
سوراخهای بلوک سفالی؛ کاهش انتقال حرارت با هوای محبوس
هوای ساکن رسانایی حرارتی پایینی دارد. وجود سوراخها در ساختار بلوک سفالی باعث میشود مسیر عبور گرما از میان بدنه جامد تغییر کند و بخشی از انتقال حرارت محدود شود.
البته عملکرد این سوراخها به شکل، ابعاد، تعداد و جهت قرارگیری آنها بستگی دارد. در بعضی هندسهها، امکان شکلگیری جریان طبیعی هوا درون حفرهها وجود دارد؛ بنابراین صرفاً بیشتر بودن تعداد سوراخها یا بزرگتر بودن آنها به معنای عایقکاری بهتر نیست.
ضخامت بلوک سفالی؛ افزایش مقاومت حرارتی و محدودیت عایقکاری
بلوکهای سفالی دیواری در ضخامتهای مختلف، از جمله ۱۰، ۱۵ و ۲۰ سانتیمتر، تولید میشوند. بهطور کلی، افزایش ضخامت میتواند مقاومت حرارتی بلوک را بیشتر کند؛ اما مقدار این افزایش به مشخصات واقعی محصول وابسته است.
در ساختار بلوک، پرههای سفالی میان حفرهها همچنان مسیرهای انتقال حرارت ایجاد میکنند. به همین دلیل، افزایش ضخامت دیوار سفالی لزوماً به معنای تأمین مقاومت حرارتی موردنیاز پوسته خارجی ساختمان نیست.
عوامل مؤثر بر عایق بودن دیوار سفالی؛ از جنس بلوک تا ملات و اندود
عملکرد حرارتی دیوار سفالی تنها به مشخصات بلوک محدود نمیشود. مهمترین عوامل مؤثر عبارتاند از:
- جنس و چگالی سفال: نوع خاک رس، فرآیند پخت و چگالی بدنه بر ضریب هدایت حرارتی تأثیر میگذارند.
- هندسه حفرهها: تعداد، ابعاد و آرایش سوراخها مسیر انتقال گرما را تغییر میدهند.
- ضخامت دیوار: افزایش ضخامت میتواند مقاومت حرارتی را بهبود دهد، اما باید با مشخصات واقعی محصول محاسبه شود.
- نوع و ضخامت ملات: بندهای ملات در صورت داشتن رسانایی بیشتر از بلوک، میتوانند مسیر انتقال حرارت ایجاد کنند.
- رطوبت مصالح: افزایش رطوبت در مصالح متخلخل میتواند هدایت حرارتی آنها را افزایش دهد.
- اندودهای داخلی و خارجی: نوع، ضخامت و پیوستگی اندودها در مقاومت حرارتی کل دیوار مؤثر هستند.

برای آشنایی بیشتر با انواع ساختار و کاربرد دیوارهای سفالی، مقاله انواع دیوار سفالی را مطالعه کنید.
مشخصات حرارتی دیوار سفالی؛ تفاوت ضریب هدایت، مقاومت و انتقال حرارت
برای ارزیابی عملکرد حرارتی دیوار و انجام محاسبات، باید سه مفهوم اصلی را از یکدیگر تفکیک کرد: ضریب هدایت حرارتی (λ)، مقاومت حرارتی (R) و ضریب انتقال حرارت کل جدار (U).
ضریب هدایت حرارتی (λ)؛ میزان قابلیت مصالح در انتقال گرما
ضریب هدایت حرارتی نشان میدهد یک ماده با چه میزان سهولت گرما را از خود عبور میدهد. واحد این ضریب وات بر متر کلوین (W/(m·K)) است.
هرچه مقدار λ کمتر باشد، ماده در برابر انتقال گرما عملکرد عایقی بهتری دارد. با این حال، مقدار ضریب هدایت حرارتی سفال به چگالی و مشخصات آن وابسته است.
بلوک سفالی به دلیل داشتن سوراخهای هوا، یک لایه همگن نیست. بنابراین برای محاسبه مقاومت حرارتی آن، نباید ضریب هدایت سفال توپر در فرمول قرار گیرد؛ بلکه ملاک محاسبه، عدد مقاومت حرارتی کل ($R$) بر اساس نتایج آزمایشگاهی محصول است.
در پیوست ۷ مبحث ۱۹، ضرایب هدایت حرارتی مصالح بر اساس نوع و چگالی آنها ارائه شده است.
مقاومت حرارتی لایه (R)؛ محاسبه بر اساس ضخامت و ضریب هدایت
مقاومت حرارتی نشان میدهد یک لایه ساختمانی با ضخامت مشخص تا چه اندازه در برابر عبور گرما مقاومت میکند.
برای یک لایه همگن، مقاومت حرارتی از رابطه زیر به دست میآید:
R = d / λدر این رابطه:
- R: مقاومت حرارتی لایه بر حسب m²·K/W
- d: ضخامت لایه بر حسب متر
- λ: ضریب هدایت حرارتی بر حسب W/(m·K)
هرچه مقدار R بیشتر باشد، عبور گرما از آن لایه دشوارتر خواهد بود.
نکته مهم این است که فرمول بالا فقط برای مصالح یکدست و توپر کاربرد دارد. در بلوکهای سفالی سوراخدار و توخالی، عبور گرما یکنواخت نیست؛ بنابراین نباید از این فرمول ساده استفاده کرد، بلکه باید مستقیماً عدد مقاومت حرارتی معادل (R) را بر اساس نتایج آزمایشگاه معتبر یا برگه مشخصات فنی کارخانه سازنده ملاک قرار داد.
برای آشنایی با روش محاسبه مقاومت حرارتی لایهها و مجموع مقاومت دیوار، مقاله محاسبه مقاومت حرارتی دیوار را مطالعه کنید.
ضریب انتقال حرارت کل جدار (U)؛ ارزیابی عملکرد حرارتی مجموعه دیوار
ضریب انتقال حرارت کل جدار نشان میدهد چه مقدار گرما از واحد سطح دیوار، به ازای یک درجه اختلاف دمای داخل و خارج، عبور میکند. واحد آن W/(m²·K) است.
در محاسبه سادهشده، رابطه U با مقاومت حرارتی کل به شکل زیر است:
U = 1 / Rtotalهرچه U کمتر باشد، میزان انتقال حرارت از دیوار کاهش مییابد و عملکرد حرارتی جدار بهتر است.
در محاسبه U، مقاومتهای سطحی هوای داخل و خارج نیز با توجه به شرایط محاسبه در نظر گرفته میشوند. با این حال، هنگام مقایسه مقاومت حرارتی لایههای مصالح با جدول ۱-۵-۱۹ مبحث ۱۹، نباید این دو مقاومت سطحی را به مجموع مقاومت لایههای مصالح اضافه کرد.
برای آشنایی بیشتر با مفهوم U-value و نحوه محاسبه آن، مقاله ضریب انتقال حرارت دیوار چیست؟ را ببینید.
ملات دیوار سفالی؛ یکی از عوامل ایجاد پل حرارتی
یکی از عوامل مهم در عملکرد حرارتی دیوارهای سفالی، ملات مورد استفاده در بندهای افقی و قائم است.
ملات ماسهسیمان در مقایسه با بسیاری از مصالح عایق، ضریب هدایت حرارتی بالاتری دارد. به همین دلیل، بندهای ملات میتوانند مسیرهای رساناتری برای انتقال گرما ایجاد کنند. این مسیرها در کنار پرههای سفالی، بر مقاومت حرارتی مؤثر دیوار تأثیر میگذارند.
به این نقاط یا مسیرهای انتقال حرارت بیشتر، پل حرارتی گفته میشود. پلهای حرارتی ممکن است در محل بندهای ملات، اتصال دیوار به تیر و ستون، پیشانی دالها و اطراف بازشوها ایجاد شوند.
بنابراین، محاسبه مقاومت حرارتی یک بلوک بهتنهایی برای تعیین عملکرد واقعی دیوار کافی نیست. در ارزیابی دقیقتر باید نحوه اجرای بندها و محل اتصال دیوار به عناصر سازهای نیز بررسی شود.
محاسبه مقاومت حرارتی دیوار سفالی؛ نمونه محاسبه گامبهگام
برای درک روش محاسبه، یک نمونه فرضی از دیوار سفالی پیرامونی را بررسی میکنیم. مقادیر استفادهشده در این مثال صرفاً فرضهای آموزشی جهت درک روند محاسبه هستند و جایگزین مشخصات قطعی یا تأییدیههای آزمایشگاهی یک پروژه واقعی نخواهند بود.
- اندود سیمانی نمای خارجی:
ضخامت: ۰٫۰۲۵ متر
ضریب هدایت حرارتی فرضشده: λ = ۱٫۳ W/(m·K)
(مطابق با جدول پیوست ۷ مبحث ۱۹، این مقدار برای ملات ماسهسیمان در بازه چگالی خشک ۱۸۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب در نظر گرفته میشود).R1 = 0.025 / 1.3 = 0.0192 m²·K/W - بلوک سفالی ۱۵ سانتیمتری:
برای این مثال، مقاومت حرارتی معادل بلوک بهصورت فرضی در نظر گرفته میشود:Rblock = 0.3500 m²·K/W(این مقدار صرفاً یک فرض آموزشی است؛ در محاسبات واقعی پروژهها باید با عدد مندرج در تأییدیه رسمی یا گزارش آزمون معتبر همان بلوک جایگزین شود).
- اندود گچ و خاک داخلی:
ضخامت: ۰٫۰۲۰ متر
ضریب هدایت حرارتی فرضشده: λ = ۰٫۵۷ W/(m·K)
(بر اساس ردیف مربوط به ملات گچ و خاک در پیوست ۷ مبحث ۱۹ برای بازه چگالی خشک ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب).R2 = 0.020 / 0.57 = 0.0351 m²·K/W - گچ اندود داخلی (زنده یا کشته):
ضخامت: ۰٫۰۱۰ متر
ضریب هدایت حرارتی فرضشده: λ = ۰٫۴۳ W/(m·K)
(بر اساس پیوست ۷ مبحث ۱۹ برای گروه گچ اندود داخلی و بازه چگالی خشک ۹۰۰ تا ۱۲۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب).R3 = 0.010 / 0.43 = 0.0233 m²·K/W - محاسبه مجموع مقاومت حرارتی لایههای مصالح:
مقاومت حرارتی لایههای مصالح از جمع مقاومت هر لایه به دست میآید:Rlayers = R1 + Rblock + R2 + R3
Rlayers = 0.0192 + 0.3500 + 0.0351 + 0.0233
Rlayers ≈ 0.428 m²·K/W - محاسبه مقاومت کل برای تعیین ضریب انتقال حرارت U:
برای محاسبه سادهشده U، مقاومتهای سطحی هوای داخل و خارج با فرض جریان حرارت افقی از میان یک دیوار قائم و شرایط مرجع معمول در نظر گرفته میشوند:Rsi = 0.13
Rse = 0.04
Rtotal = Rse + Rlayers + Rsi
Rtotal = 0.04 + 0.4276 + 0.13
Rtotal ≈ 0.598 m²·K/W - محاسبه ضریب انتقال حرارت کل جدار:
U = 1 / 0.5976
U ≈ 1.67 W/(m²·K)
بنابراین در این مثال آموزشی، ضریب انتقال حرارت محاسباتی دیوار حدود ۱٫۶۷ وات بر مترمربع کلوین است.
تذکر فنی: این محاسبه یک مدلسازی سادهشده و پایهای است. در محاسبات اجرایی و دفترچههای انرژی، مقدار Rblock باید مستند به برگه نتایج آزمون یا تأییدیه رسمی کارخانه سازنده باشد. همچنین اثر پلهای حرارتی بندهای ملات و عناصر ناهمگن سازهای باید در ارزیابی نهایی عملکرد جدار لحاظ شود.

بلوک سفالی در مبحث ۱۹؛ بررسی عملکرد دیوار بر اساس رده اقلیمی
مبنای محاسبات و جدولهای این مقاله، ویرایش پنجم مبحث ۱۹ (۱۴۰۴) است. بر اساس ابلاغیه شماره ۶۹۰۷۲/ش.م مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۲۰، اجرای همزمان ویرایش چهارم (۱۳۹۹) و ویرایش پنجم (۱۴۰۴) مبحث ۱۹، از تاریخ ۲۰ دی ۱۴۰۴ تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۵ بلامانع اعلام شده است. در این مقاله برای جلوگیری از اختلاط مقادیر و روشهای دو ویرایش، محاسبات بر مبنای ویرایش پنجم ارائه شدهاند. در پروژههای واقعی نیز مبنای مقرراتی طراحی و کنترل نقشه باید مطابق ابلاغیه و مدارک مصوب پروژه مشخص شود.
در روش طراحی تجویزی، برای دستیابی به رده بازدهی انرژی D، مقاومت حرارتی اجزای پوسته خارجی غیرنورگذر نباید از مقادیر جدول ۱-۵-۱۹ کمتر باشد. رعایت حداقل مقاومت حرارتی جدول ۱-۵-۱۹ یکی از الزامات پوسته خارجی برای دستیابی به رده بازدهی انرژی D است و بهتنهایی دریافت این رده را تضمین نمیکند؛ سایر الزامات مبحث ۱۹ نیز باید بررسی و رعایت شوند.
برای آشنایی با مراحل بررسی الزامات انرژی و نحوه رعایت این مبحث در پروژههای ساختمانی، مقاله چگونه مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را در پروژه خود رعایت کنیم؟ را مطالعه کنید.
آیا استفاده از بلوک سفالی در مبحث ۱۹ ممنوع است؟
از منظر الزامات حرارتی مبحث ۱۹، صرف سفالی بودن بلوک به معنای ممنوعیت استفاده از آن نیست. ملاک ارزیابی دیوار خارجی، مقاومت حرارتی کل مجموعه لایههای دیوار است؛ بنابراین مقاومت حرارتی بلوک بهتنهایی برای تأیید یا رد انطباق دیوار کافی نیست. برای بررسی انطباق، باید مقاومت حرارتی تمام لایههای دیوار با توجه به رده اقلیمی پروژه محاسبه و با مقدار تعیینشده در جدول ۱-۵-۱۹ مقایسه شود. البته رعایت الزامات سایر مباحث مقررات ملی، از جمله ایمنی حریق و مهار لرزهای دیوار، همچنان ضروری است.
جدول ۱-۵-۱۹؛ حداقل مقاومت حرارتی دیوارها بر اساس رده اقلیمی
مقادیر زیر بر حسب m²·K/W هستند و به نوع مجاورت دیوار با فضای خارج یا خاک بستگی دارند.
| رده اقلیمی | نمونه شهرهای شاخص | دیوار خارجی مجاور فضای باز | دیوار مجاور فضای نیمهباز کنترلنشده | دیوار مجاور خاک |
|---|---|---|---|---|
| 0B | اهواز، بندرعباس | ۱٫۰۹ | ۰٫۹۱ | ۰٫۱۵ |
| 1B | بوشهر | ۱٫۱۶ | ۰٫۹۷ | ۰٫۱۵ |
| 2A و 2B | گچساران (2A)؛ قم، سمنان و یزد (2B) | ۱٫۱۶ | ۰٫۹۷ | ۰٫۱۵ |
| 3A و 3B | رشت و ایلام (3A)؛ تهران، کرج، مشهد و شیراز (3B) | ۱٫۴۳ | ۱٫۱۹ | ۰٫۱۵ |
| 4A و 4B | سنندج و کرمانشاه (4A)؛ تبریز، اصفهان و قزوین (4B) | ۱٫۶۹ | ۱٫۴۱ | ۱٫۴۷ |
| 5B و 5C | سراب (5B)؛ اردبیل (5C) | ۱٫۹۶ | ۱٫۶۴ | ۱٫۴۷ |
تأکید میشود که رده نهایی اقلیمی هر شهر باید مستقیماً از پیوست ۲ مبحث ۱۹ استخراج شود و صرفاً به نمونههای شاخص این جدول اکتفا نگردد.
نکته مهم درباره کاربرد جدول و کنترل پلهای حرارتی: مقادیر جدول ۱-۵-۱۹ با فرض اجرای عایق حرارتی پیوسته از سمت خارج و سهم پل حرارتی حداکثر ۵ درصد از مساحت هر سطح خارجی محاسبه شدهاند. در صورت استفاده از عایقکاری غیرپیوسته خارجی، داخلی، میانی یا همگن نیز سهم پلهای حرارتی هر سطح باید به کمتر از ۵ درصد همان سطح کاهش یابد. بنابراین در طراحی دیوار، فقط مقاومت حرارتی لایهها کافی نیست و جزئیات پوشش پلهای حرارتی نیز باید بررسی شود.
همچنین معیار ارزیابی پوسته خارجی، مقاومت حرارتی مجموعه لایههای مصالح است؛ نه مقاومت یک بلوک یا یک لایه بهتنهایی. مقادیر مورد استفاده در محاسبات طراحی و نظارت نیز باید به تأییدیه رسمی مصالح مستند باشند.
محاسبه کسری مقاومت حرارتی دیوار سفالی؛ مقایسه با الزامات تهران
در مثال محاسباتی قبلی، مقاومت حرارتی مجموع لایههای مصالح برابر با حدود ۰٫۴۲۸ m²·K/W به دست آمد.
برای مقایسه با جدول ۱-۵-۱۹، دقیقاً همین مقدار مقاومت حرارتی لایههای مصالح (۰٫۴۲۸) باید با حداقل مقاومت تعیینشده برای رده اقلیمی پروژه مقایسه شود؛ مقاومتهای سطحی هوای داخل و خارج که برای محاسبه U وارد شدهاند (رسیدن به عدد ۰٫۵۹۸)، نباید به این مجموع اضافه شوند.
برای نمونه، در شهری مانند تهران با رده اقلیمی 3B، حداقل مقاومت حرارتی دیوار خارجی مجاور فضای باز برابر ۱٫۴۳ m²·K/W است.
کسری مقاومت حرارتی در مثال فرضی:
ΔR = 1.43 - 0.4276ΔR ≈ 1.00 m²·K/Wیعنی دیوار فرضی برای رسیدن به حداقل مقاومت حرارتی جدول، به حدود ۱٫۰۰ m²·K/W مقاومت حرارتی بیشتر نیاز دارد.
این محاسبه نشان میدهد که برای انتخاب روش عایقکاری، باید مقاومت حرارتی کل دیوار با مقدار موردنیاز اقلیم پروژه مقایسه شود. افزایش ضخامت بلوک سفالی بهتنهایی نیز بدون محاسبه مشخصات واقعی آن، تأمین الزامات حرارتی را تضمین نمیکند.
روشهای عایقکاری دیوار سفالی؛ بررسی چهار راهکار اجرایی
انتخاب روش عایقکاری به مرحله ساخت یا بازسازی، شرایط معماری، نوع نما، محدودیت ضخامت دیوار و مقاومت حرارتی موردنیاز بستگی دارد. چهار روش رایج برای بهبود عملکرد حرارتی دیوار سفالی عبارتاند از:

عایقکاری خارجی دیوار سفالی؛ پوشش پیوسته و کاهش پلهای حرارتی
در این روش، لایه عایق روی سطح خارجی دیوار اجرا میشود و سپس با لایههای مسلحکننده و پوشش نهایی محافظت میگردد.
نحوه اجرا: صفحات عایق با چسب و اتصالات مکانیکی متناسب با نوع سیستم روی دیوار نصب میشوند. سپس مش فایبرگلاس در لایه مسلحکننده قرار میگیرد و سطح برای اجرای اندود یا پوشش نهایی آماده میشود.
مزایا:
- امکان اجرای لایه عایق پیوسته روی سطح دیوار
- کاهش پلهای حرارتی در محل اتصال دیوار به تیرها و ستونها، در صورت اجرای صحیح جزئیات
- عدم اشغال فضای مفید داخلی ساختمان
- محافظت بهتر از دیوار در برابر نوسانات دمایی محیط
محدودیتها:
- نیاز به دسترسی مناسب به نمای خارجی و در بسیاری از پروژهها داربست
- ضرورت اجرای صحیح جزئیات اطراف پنجرهها، درها و اتصالات
- نیاز به انتخاب سیستم کامل و سازگار شامل عایق، چسب، اتصالات، مش و ملات
- ضرورت رعایت ضوابط ایمنی حریق و مشخصات فنی سیستم نما
عایقکاری داخلی دیوار سفالی؛ راهکار مناسب برای بازسازی
در این روش، عایق از سمت داخل ساختمان اجرا میشود. این راهکار بهویژه زمانی کاربرد دارد که دسترسی به نمای بیرونی محدود باشد یا امکان تغییر نمای ساختمان وجود نداشته باشد.
نحوه اجرا: ابتدا زیرسازی با پروفیلهای گالوانیزه انجام میشود. سپس عایق در فضای میان پروفیلها قرار میگیرد و پوشش نهایی معمولاً با صفحات روکشدار گچی اجرا میشود.
مزایا:
- عدم نیاز به داربست و دسترسی به نمای خارجی
- امکان اجرای مستقل در یک واحد یا فضای مشخص
- مناسب برای بخشی از پروژههای بازسازی
محدودیتها:
- کاهش فضای مفید داخلی
- باقی ماندن پلهای حرارتی تیرها و ستونها در صورت نبود جزئیات تکمیلی
- احتمال تجمع رطوبت در پشت عایق در صورت طراحی نامناسب لایهها
در عایقکاری داخلی، اجرای لایه کنترل بخار یا بخاربند نباید بدون بررسی شرایط پروژه بهعنوان یک الزام یکسان در نظر گرفته شود. محل و نوع این لایه باید با توجه به اقلیم، رطوبت داخلی، جنس مصالح و ارزیابی خطر میعان تعیین شود.
نحوه اجرای دیوار دوجداره سفالی با عایق میانی
در این روش، دو ردیف دیوار بهصورت موازی اجرا میشوند و لایه عایق حرارتی در فضای بین آنها قرار میگیرد.
نحوه اجرا: پس از اجرای جدار اول، عایق در فضای میانی قرار میگیرد و جدار دوم با اتصالات مناسب به جدار اول متصل میشود. جزئیات اتصال، کنترل رطوبت و نحوه محافظت از عایق باید پیش از اجرا طراحی شود.
مزایا:
- محافظت فیزیکی از لایه عایق در برابر بسیاری از آسیبهای مستقیم
- امکان استفاده از عایقهای صلب یا نیمهصلب
- مناسب برای پیشبینی در مرحله طراحی و ساخت
محدودیتها:
- افزایش ضخامت تمامشده دیوار
- افزایش وزن و هزینه اجرای دو جدار
- ایجاد پل حرارتی در محل اتصالات فلزی، در صورت طراحی نامناسب
- ضرورت پیشبینی جزئیات کنترل رطوبت و تخلیه آب احتمالی
ملات عایق حرارتی دیوار سفالی؛ راهکار مکمل برای بهبود عملکرد جدار
اندودهای عایق حرارتی با استفاده از ترکیبات سبک معدنی و افزودنیهای بهبوددهنده، بهعنوان یک لایه پیوسته روی سطح دیوار اجرا میشوند. این روش میتواند برای دیوارهای سفالی موجود یا پروژههایی که امکان اجرای صفحات عایق جداگانه در آنها محدود است، قابل بررسی باشد.
مزایا:
- امکان ایجاد پوشش پیوسته روی سطح دیوار
- کمک به کاهش اثر پلهای حرارتی سطحی و بندهای ملات، در صورت اجرای صحیح و پیوسته
- امکان استفاده بهعنوان لایه مکمل در بهبود مقاومت حرارتی جدار
- کاهش نیاز به زیرسازیهای پیچیده در برخی سیستمهای اجرایی
محدودیتها:
- مقاومت حرارتی به ضریب هدایت حرارتی و ضخامت واقعی اجراشده وابسته است.
- دستیابی به مقاومت حرارتی بالا ممکن است به ضخامت بیشتری نیاز داشته باشد.
- برای تعیین انطباق با مبحث ۱۹، باید مقاومت کل تمام لایههای دیوار محاسبه شود.
یکی از گزینههای قابل استفاده برای عایقکاری دیوار سفالی، اندود عایق حرارتی والاکس است. این محصول بر پایه سیمان اصلاحشده و پومیس معدنی سبک تولید میشود و برای اجرای یک لایه پیوسته روی دیوار قابل بررسی است. در دیوارهای سفالی، کاربرد آن میتواند به بهبود عملکرد حرارتی سطح دیوار و پوشش بخشی از مسیرهای انتقال حرارت در محل بندهای ملات کمک کند. انتخاب ضخامت اجرا باید بر اساس مشخصات فنی تأییدشده محصول و مقاومت حرارتی موردنیاز دیوار انجام شود.

برای آشنایی بیشتر با روشهای اجرایی و مقایسه راهکارهای عایقکاری، مقاله انواع عایقکاری حرارتی را نیز مطالعه کنید.
مصالح عایق حرارتی دیوار سفالی؛ مقایسه پشمسنگ، EPS، XPS و اندود
انتخاب ماده عایق باید بر اساس مقاومت حرارتی موردنیاز، شرایط رطوبتی، ایمنی حریق، روش نصب، مشخصات فنی و تأییدیههای معتبر انجام شود. مهمترین گزینههای مورد استفاده در عایقکاری دیوار سفالی عبارتاند از:
| نوع عایق | ویژگیها و کاربرد | ملاحظات انتخاب |
|---|---|---|
| پشمسنگ | عایق الیافی معدنی با کاربرد حرارتی و صوتی | بررسی مقاومت در برابر رطوبت، مشخصات حریق و نحوه محافظت در نما |
| پلیاستایرن منبسطشده (EPS) | عایق پلیمری سبک و قابل استفاده در سیستمهای عایقکاری خارجی | بررسی مشخصات حریق و اجرای سیستم محافظ مورد تأیید |
| پلیاستایرن اکسترودشده (XPS) | فوم صلب سلولبسته با جذب آب پایین و مقاومت فشاری مناسب | بررسی مشخصات محصول، سازگاری با سیستم اجرا و الزامات حریق |
| اندود عایق حرارتی | پوشش معدنی سبک برای بهبود عملکرد حرارتی سطح دیوار | محاسبه مقاومت حرارتی بر اساس ضریب هدایت و ضخامت اجرا |
پشمسنگ: این عایق از الیاف معدنی ساخته میشود و در بسیاری از سیستمها برای بهبود عملکرد حرارتی و صوتی کاربرد دارد. در انتخاب آن باید رده واکنش در برابر آتش محصول، مقاومت در برابر نفوذ رطوبت و جزئیات محافظت در نما بررسی شود. صرف معدنی بودن ماده، جایگزین گواهی و ارزیابی حریق محصول یا سیستم کامل نیست.
پلیاستایرن منبسطشده (EPS): EPS عایقی سبک و پرکاربرد در سیستمهای عایقکاری ساختمان است. در استفاده از این ماده در نما، باید مشخصات فنی محصول، رده حریق و نحوه اجرای لایههای محافظ مطابق سیستم تأییدشده بررسی شود.
پلیاستایرن اکسترودشده (XPS): XPS ساختار سلولبسته دارد و در مقایسه با بسیاری از عایقهای الیافی، جذب آب کمتری دارد. مقاومت فشاری و ضریب هدایت آن به نوع و مشخصات محصول وابسته است؛ بنابراین برای انتخاب، باید دیتاشیت همان محصول بررسی شود.
اندود عایق حرارتی: این اندودها برای ایجاد یک لایه عایق پیوسته روی سطح دیوار استفاده میشوند. میزان تأثیر آنها به ضریب هدایت حرارتی، ضخامت اجراشده و کیفیت اجرای لایه بستگی دارد. در دیوارهای سفالی، استفاده از اندود عایق میتواند روشی برای بهبود عملکرد حرارتی سطح دیوار و پوشش مسیرهای انتقال حرارت در محل اتصالات باشد.
نکته مهم در مقایسه مصالح این است که مقادیر ضریب هدایت حرارتی، چگالی، جذب آب و واکنش در برابر آتش باید از دیتاشیت و گواهی معتبر همان محصول استخراج شوند. مقادیر عمومی و تقریبی برای انتخاب اولیه مفید هستند، اما برای محاسبات رسمی مبحث ۱۹ کفایت نمیکنند.
نکات اجرایی عایقکاری دیوار سفالی؛ ۶ ملاحظه مهم در انتخاب و اجرا
انتخاب عایق مناسب بهتنهایی تضمینکننده عملکرد حرارتی مطلوب نیست. نحوه اجرا، پیوستگی لایه عایق و جزئیات اتصال نیز در عملکرد نهایی دیوار تأثیر دارند.
ضخامت عایق حرارتی؛ محاسبه بر اساس کسری مقاومت
ضخامت عایق باید بر اساس میزان مقاومت حرارتی موردنیاز و ضریب هدایت حرارتی محصول تعیین شود. رابطه نظری محاسبه ضخامت عایق به شکل زیر است:
dins = ΔR × λinsدر این رابطه:
- dins: ضخامت موردنیاز عایق بر حسب متر
- ΔR: کسری مقاومت حرارتی موردنیاز
- λins: ضریب هدایت حرارتی عایق
برای مثال، اگر کسری مقاومت حرارتی دیوار مشخص باشد، میتوان آن را در ضریب هدایت حرارتی عایق موردنظر ضرب کرد تا ضخامت نظری به دست آید.
این ضخامت، مقدار اولیه محاسباتی است. ضخامت اجرایی نهایی باید با در نظر گرفتن لایهبندی کامل دیوار، پلهای حرارتی، شرایط رطوبتی، جزئیات اتصال و مشخصات تأییدشده مصالح تعیین شود.
کنترل رطوبت و میعان؛ پیشگیری از تجمع رطوبت در دیوار
رطوبت میتواند عملکرد حرارتی مصالح متخلخل را کاهش دهد و در برخی شرایط به بروز مشکلاتی مانند کپک یا آسیب پوشش داخلی منجر شود.
عایقکاری پیوسته از خارج معمولاً دمای لایههای داخلی دیوار را در فصل سرد بالاتر نگه میدارد و احتمال میعان درونجداری را کاهش میدهد. در مقابل، عایقکاری از داخل میتواند دمای دیوار سفالی را در زمستان پایینتر بیاورد و در صورت طراحی نامناسب، خطر تجمع رطوبت را افزایش دهد.
بنابراین، نیاز به لایه کنترل بخار یا بخاربند باید با توجه به اقلیم، نوع دیوار و شرایط رطوبتی ساختمان بررسی شود؛ اجرای آن بدون محاسبه برای همه پروژهها توصیه نمیشود.
پوشش پلهای حرارتی سازهای؛ عایقکاری تیرها، ستونها و نعلدرگاهها
در محل اتصال دیوار به تیر، ستون، دال بتنی، نعلدرگاه و سایر اجزای سازهای، ممکن است مسیرهای انتقال حرارت ایجاد شوند. اگر لایه عایق در این قسمتها قطع شود، عملکرد حرارتی کل جدار کاهش مییابد.
برای کنترل این مسئله، لایه عایق باید تا حد امکان پیوسته اجرا شود و جزئیات اتصال آن به عناصر سازهای از قبل طراحی شود. پوشش پیشانی تیرها و ستونها نیز باید متناسب با نوع سیستم عایقکاری در نظر گرفته شود.
ایمنی در برابر آتش؛ رعایت الزامات مبحث سوم
عایقهای حرارتی مختلف از نظر واکنش در برابر آتش رفتار یکسانی ندارند. به همین دلیل، انتخاب عایق برای نمای خارجی باید با توجه به ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، نوع کاربری و ارتفاع ساختمان، مشخصات محصول و عملکرد سیستم کامل نما انجام شود.
در سیستمهای حاوی عایقهای پلیمری، کیفیت پوشش محافظ، جزئیات اتصال و تمهیدات جلوگیری از گسترش آتش اهمیت زیادی دارند. برای مصالح معدنی نیز باید گواهی یا گزارش آزمون معتبر محصول بررسی شود؛ صرف نام ماده برای اثبات رده حریق کافی نیست.
مهار لرزهای دیوار؛ رعایت الزامات استاندارد ۲۸۰۰
لایه عایقکاری نباید اجرای اتصالات و مهارهای لرزهای دیوار را مختل کند. مهار دیوارهای سفالی باید بر اساس ضوابط مربوط در استاندارد ۲۸۰۰، نقشههای اجرایی و جزئیات مصوب پروژه طراحی و اجرا شود.
نوع و فاصله وادارها، بستها، اتصالات و میلگرد بستر به ابعاد دیوار، نوع مصالح، شرایط لرزهخیزی و طراحی سازه بستگی دارد. بنابراین، جزئیات نهایی مهار باید توسط طراح یا محاسب سازه تعیین شود.

بلوک عایقدار XPS PLUS؛ راهکار جایگزین برای دیوار سفالی سنتی
در روش سنتی، اجرای دیوار سفالی و سپس اضافه کردن لایه عایق، مش، اتصالات و اندود محافظ به چند مرحله کاری مجزا نیاز دارد. هر مرحله نیز باید با جزئیات اجرایی مناسب انجام شود تا پیوستگی عایق حفظ شود.
در پروژههای نوساز، میتوان علاوه بر روشهای عایقکاری متداول، سیستمهای دیوار مرکب عایقدار را نیز بررسی کرد. در این سیستمها، لایه عایق از ابتدا در ساختار دیوار قرار میگیرد و نیاز به اجرای جداگانه بخشی از مراحل عایقکاری در کارگاه کاهش مییابد.
بلوک والاکس XPS Plus یکی از گزینههای قابل بررسی در این گروه است. در این محصول، هسته عایق XPS در ساختار بلوک قرار گرفته و لایههای محافظ در دو طرف آن اجرا شدهاند. این سیستم برای پروژههایی که در مرحله طراحی یا دیوارچینی قرار دارند، میتواند بهعنوان جایگزینی برای ساختار سنتی دیوار سفالی و عایقکاری چندمرحلهای ارزیابی شود.
انتخاب این راهکار نیز باید بر اساس مقاومت حرارتی تأییدشده کل جدار، مشخصات فنی محصول، جزئیات اتصالات، الزامات حریق و شرایط اجرایی پروژه انجام شود.
پرسشهای متداول درباره عایقبندی حرارتی بلوک سفالی
آیا بلوک سفالی فومدار بدون عایق مازاد الزامات مبحث ۱۹ را تأمین میکند؟
وجود فوم در حفرههای بلوک سفالی میتواند انتقال حرارت از بخشهای هوایی را کاهش دهد؛ اما مسیرهای انتقال حرارت در پرههای سفالی و بندهای ملات همچنان باید بررسی شوند. تأمین الزامات مبحث ۱۹ به مقاومت حرارتی کل دیوار و تأییدیه رسمی مصالح وابسته است. بنابراین، نمیتوان صرفاً بر اساس وجود فوم، انطباق دیوار را تأیید کرد.
برای دیوار سفالی، عایقکاری از خارج بهتر است یا از داخل؟
در بسیاری از پروژهها، عایقکاری پیوسته از خارج امکان پوشش بهتر پلهای حرارتی تیرها و ستونها را فراهم میکند و فضای مفید داخلی را کاهش نمیدهد. با این حال، انتخاب روش نهایی به شرایط معماری، نوع نما، وضعیت رطوبتی و محدودیتهای اجرایی پروژه بستگی دارد. عایقکاری داخلی نیز در برخی پروژههای بازسازی قابل استفاده است، به شرط آنکه خطر میعان و جزئیات کنترل بخار بررسی شود.
آیا افزایش ضخامت دیوار سفالی از ۱۵ به ۲۰ سانتیمتر جایگزین عایق حرارتی میشود؟
خیر. افزایش ضخامت بلوک میتواند مقاومت حرارتی دیوار را بهبود دهد، اما میزان این تغییر به مشخصات واقعی بلوک وابسته است. برای تصمیمگیری باید مقاومت حرارتی کل جدار با مقدار موردنیاز رده اقلیمی پروژه مقایسه شود.
آیا عایقکاری دیوار سفالی خطر ترکخوردگی نما را افزایش میدهد؟
ترکخوردگی نما به عواملی مانند کیفیت زیرسازی، سازگاری مصالح، نحوه نصب عایق، جزئیات اتصالات و اجرای لایه مسلحکننده بستگی دارد. استفاده از مش مناسب، همپوشانی صحیح، اتصالات متناسب و اجرای لایهها طبق دستورالعمل سیستم میتواند ریسک بروز ترک را کاهش دهد.
آیا اندود عایق حرارتی بهتنهایی برای تأمین الزامات مبحث ۱۹ کافی است؟
این موضوع به ضریب هدایت حرارتی اندود، ضخامت اجراشده، مقاومت حرارتی سایر لایههای دیوار و رده اقلیمی پروژه بستگی دارد. برای پاسخ قطعی باید مقاومت حرارتی کل جدار محاسبه و با جدول ۱-۵-۱۹ مقایسه شود. بنابراین، نمیتوان یک ضخامت مشخص از اندود را برای تمام دیوارها و اقلیمها کافی دانست.
عایقبندی حرارتی بلوک سفالی؛ مشاوره و برآورد مصالح پروژه
انتخاب روش عایقکاری و ضخامت مناسب عایق، به اقلیم منطقه، ساختار دیوار، نوع نما و مقاومت حرارتی موردنیاز بستگی دارد. اگر در حال طراحی یا اجرای دیوارهای پیرامونی ساختمان هستید، میتوانید نقشه اجرایی یا اطلاعات پروژه خود را برای کارشناسان والاکس ارسال کنید تا راهکارهای متناسب با شرایط ساختمان بررسی شوند.
کارشناسان والاکس با بررسی مشخصات پروژه، امکان ارزیابی راهکارهایی مانند اندود عایق حرارتی والاکس برای بهسازی دیوارهای موجود و بلوک عایق حرارت XPS Plus والاکس برای پروژههای نوساز را فراهم میکنند.
در فرآیند مشاوره میتوانید از خدمات زیر استفاده کنید:
- بررسی ساختار دیوار و راهکارهای قابل اجرا
- مشاوره درباره انتخاب مصالح و ضخامت موردنیاز
- برآورد میزان مصالح مصرفی بر اساس نقشه پروژه
- برآورد هزینه حمل و ارسال مصالح
- دریافت اطلاعات فنی و راهنمای اجرای محصولات
برای بررسی شرایط پروژه و دریافت مشاوره، نقشه اجرایی ساختمان را برای کارشناسان والاکس ارسال کنید تا انتخاب مصالح بر اساس نیاز واقعی دیوار و شرایط اجرایی انجام شود.



4 پاسخ
سلام وقت بخیر، ممنون از توضیحات. فقط میخواستم بدونم بلوک سفالی بهتنهایی استاندارد مبحث ۱۹ رو تأمین میکنه یا حتماً باید عایقکاری اضافه انجام بدیم؟
سلام دوست عزیز، ممنون از دقتتون
بلوک سفالی بهتنهایی نمیتونه استاندارد حرارتی مبحث ۱۹ رو تأمین کنه و بدون عایقکاری اضافی مقاومت کافی نداره. برای راندمان استاندارد باید از روشهای عایقبندی استفاده بشه
سلام و تشکر، من شنیدم بلوک والاکس بدون نیاز به عایق اضافه مقاومت خوبی داره. این یعنی واقعاً ضخامت و وزن کمتر ولی عملکرد بالاتر نسبت به سفالی داره؟
سلام و ممنون از سؤالتون
دقیقاً همینطوره؛ بلوک والاکس با ساختار همگن شامل XPS و بتن سبک، به عنوان عایق حرارتی و صوتی تعریف شده و نیازی به لایه اضافی نداره